Tehlikeli madde nedir?
Tehlikeli madde (dangerous goods, DG), taşıma sırasında insan sağlığı, çevre veya taşıma aracı için risk oluşturan madde ve eşyadır. Boya, parfüm, aerosol sprey, pil, temizlik kimyasalı gibi günlük ürünlerin önemli bir bölümü tehlikeli madde olarak taşınır. Bu yüzden konu yalnızca kimya sektörünü değil, neredeyse her ihracatçıyı ilgilendirir.
Tüm taşıma modlarındaki kurallar, Birleşmiş Milletler'in tehlikeli madde taşımacılığı tavsiyelerine (UN Model Regulations) dayanır:
| Taşıma modu | Kural seti | Yayımlayan |
|---|---|---|
| Denizyolu | IMDG Kodu | IMO |
| Karayolu | ADR | UNECE |
| Demiryolu | RID | OTIF |
| Havayolu | ICAO Teknik Talimatları / IATA DGR | ICAO / IATA |
IMDG Kodu iki yılda bir güncellenir. 42-24 değişikliği 1 Ocak 2026'dan itibaren zorunludur. Uygulamada her zaman yürürlükteki son sürüm esas alınmalıdır.
9 sınıf
Bir sınıfa tıklayın; alt bölümlerini, örnek ürünleri ve dikkat edilecek noktaları görün. Etiketler basitleştirilmiş gösterimdir; resmî etiket ölçüleri ve semboller ilgili kural setinde tanımlıdır.
Tüm sınıflar (tablo)
| Sınıf | Ad | Alt bölümler | Örnekler |
|---|---|---|---|
| 1 | Patlayıcılar | 1.1–1.6 (kütle patlaması tehlikesinden çok düşük duyarlılığa kadar) | Havai fişek, mühimmat, işaret fişeği |
| 2 | Gazlar | 2.1 alevlenebilir · 2.2 alevlenmeyen, zehirsiz · 2.3 zehirli | Aerosol sprey, LPG, yangın söndürücü |
| 3 | Alevlenebilir sıvılar | — | Boya, parfüm, yakıt, solvent |
| 4 | Alevlenebilir katılar | 4.1 alevlenebilir katı · 4.2 kendiliğinden yanmaya yatkın · 4.3 suyla temasında alevlenebilir gaz çıkaran | Kibrit, kükürt, kalsiyum karbür |
| 5 | Oksitleyici maddeler ve organik peroksitler | 5.1 oksitleyici · 5.2 organik peroksit | Havuz klorü (kalsiyum hipoklorit), bazı gübreler, sertleştiriciler |
| 6 | Zehirli ve bulaşıcı maddeler | 6.1 zehirli · 6.2 bulaşıcı | Pestisitler, bazı kimyasallar, tıbbi numuneler |
| 7 | Radyoaktif maddeler | — | Tıbbi izotoplar, bazı ölçüm cihazları |
| 8 | Aşındırıcı maddeler | — | Akü asidi, bazı temizlik kimyasalları, sodyum hidroksit |
| 9 | Çeşitli tehlikeli maddeler | — | Lityum piller, kuru buz, çevreye zararlı maddeler |
UN numarası ve ambalaj grubu
- UN numarası: Her tehlikeli madde veya madde grubu dört haneli bir numarayla tanımlanır. Örneğin UN 1263 boya ve boya ile ilgili malzemeleri tanımlar.
- Uygun sevkiyat adı (proper shipping name): UN numarasına karşılık gelen resmî ad. Ticari ad yerine bu ad kullanılır.
- Ambalaj grubu (packing group): Maddenin tehlike derecesini gösterir: I yüksek, II orta, III düşük tehlike. Ambalajın dayanıklılık düzeyi buna göre seçilir.
Hangi belgeler gerekir?
- Güvenlik bilgi formu (SDS / eski adıyla MSDS): Üreticinin hazırladığı, maddenin özelliklerini ve taşıma bilgisini içeren belge. Sınıflandırma için ilk başvuru kaynağıdır.
- Tehlikeli madde beyanı (DGD): Gönderici tarafından imzalanan; UN numarası, uygun sevkiyat adı, sınıf, ambalaj grubu, miktar ve ambalaj bilgisini içeren beyan.
- Konteyner yükleme sertifikası: Denizyolunda, konteynerin kurallara uygun yüklendiğini ve etiketlendiğini gösteren belge.
Ayrıştırma (segregation)
Bazı tehlikeli maddeler birbiriyle tepkimeye girebilir. Bu yüzden aynı konteynerde, aynı araçta veya gemide yan yana taşınmaları yasaklanabilir ya da aralarında belirli mesafe istenir. Ayrıştırma kuralları IMDG Kodu'ndaki tablolarla belirlenir ve uzman değerlendirmesi gerektirir; tahminle karar verilmemelidir.
Yanlış veya eksik beyanın sonuçları
Tehlikeli maddenin beyan edilmemesi veya yanlış sınıflandırılması, gemi yangınlarının bilinen nedenleri arasındadır. Sonuçları ağırdır:
- Can kaybı, gemi ve diğer yüklerde büyük hasar
- Göndericinin taşıyıcıya ve diğer yük sahiplerine karşı sorumluluğu
- Taşıyıcıların uyguladığı yüksek cezalar ve ülke mevzuatına göre yaptırımlar
Bir üründen emin değilseniz SDS'nin 14. bölümüne (taşıma bilgisi) bakın ve forwarder'ınızla paylaşın.
Sınırlı miktar (limited quantity)
Küçük iç ambalajlarda taşınan bazı tehlikeli maddeler, "sınırlı miktar" hükümleriyle daha az belge ve işaretle taşınabilir. Bu bir muafiyet değil, kolaylaştırılmış bir rejimdir; ambalaj ve işaretleme kuralları yine geçerlidir.
Kendinizi test edin
- Bir parfüm ihracatı yapılacak. Neden tehlikeli madde olabilir? (Cevap: Parfümler alkol içerdiği için genellikle Sınıf 3 alevlenebilir sıvı kapsamına girer.)
- Ambalaj grubu I ile III arasındaki fark nedir? (Cevap: I yüksek, III düşük tehlikeyi gösterir; ambalajın dayanıklılık düzeyi buna göre seçilir.)
- Bir ürünün tehlikeli madde olup olmadığını ilk nereden öğrenirsiniz? (Cevap: Üreticinin güvenlik bilgi formundan (SDS), özellikle 14. bölümdeki taşıma bilgisinden.)