Konşimento nedir?
Konşimento (bill of lading, kısaca B/L), deniz taşımasının temel belgesidir. Türk Ticaret Kanunu'nda "konişmento" olarak geçer; sektörde "konşimento" yaygındır. Üç işlevi vardır:
- Makbuz: Taşıyıcının yükü belirtilen miktar ve görünür durumda teslim aldığını gösterir.
- Taşıma sözleşmesinin kanıtı: Taşıma koşulları çoğunlukla konşimentonun arka yüzündeki şartlarda yer alır.
- Malı temsil eden belge: Emre yazılı konşimento ciro edilerek devredilebilir; konşimentoyu meşru şekilde elinde tutan, malı teslim almaya yetkilidir. Bu yüzden mal yolda satılabilir ve bankalar akreditifte konşimentoyu teminat olarak tutabilir.
Konşimento genellikle üç nüsha orijinal (3/3, "full set") olarak düzenlenir. Bir orijinalin sunulmasıyla yük teslim edilir ve diğerleri hükümsüz kalır. Bu yüzden akreditifte bankalar orijinallerin tamamını ister.
Konşimento örneği: alan alan
Bir alana tıklayın; ne anlama geldiğini ve sahada en sık yapılan hatayı görün.
BILL OF LADING örnek — gerçek belge değildir
Tüm alanlar (tablo)
| Alan | Ne anlama gelir? | Sık yapılan hata |
|---|---|---|
| Gönderici (Shipper) | Taşıma sözleşmesinde yükü taşıyıcıya teslim eden taraf. | Akreditifte istenen adla birebir uyuşmaması. |
| Konşimento no. (B/L No.) | Taşıyıcının belgeye verdiği tekil numara; takip ve teslim için kullanılır. | Fatura ve diğer belgelerde farklı yazılması. |
| Alıcı (Consignee) | Yükü teslim almaya yetkili taraf. "To order" yazılırsa konşimento ciro ile devredilir. | Akreditifte "to order of bank" istenirken alıcının adının yazılması. |
| Taşıyıcı ve imza | Belgenin taşıyıcı, kaptan veya onların acentesi tarafından düzenlendiğini gösterir. Acente imzalıyorsa kimin adına imzaladığı yazılmalıdır. | İmzalayanın sıfatının belirtilmemesi (UCP 600 md. 20). |
| İhbar tarafı (Notify party) | Yük vardığında haber verilen taraf. Teslim alma hakkı vermez. | Eksik iletişim bilgisi nedeniyle varış ihbarının ulaşmaması. |
| Gemi / sefer | Yükün yüklendiği gemi ve sefer numarası. | Aktarma sonrası ana gemiyle karıştırılması. |
| Yükleme limanı (POL) | Yükün gemiye yüklendiği liman. | Akreditifteki limanla uyuşmaması. |
| Boşaltma limanı (POD) | Yükün gemiden boşaltılacağı liman. | Aktarma limanının boşaltma limanı olarak yazılması. |
| Konteyner / mühür no. | Konteyner ve mühür numarası; varışta karşılaştırılır. | Mühür numarasının yanlış yazılması; hasar iddiasında kanıtı zayıflatır. |
| Malın tanımı | Malın ve koli sayısının tanımı. FCL'de "said to contain" kaydı taşıyıcının içeriği görmediğini belirtir. | Faturadan farklı tanım; koli sayısının yazılmaması (sorumluluk sınırını düşürür). |
| Brüt ağırlık / hacim | Göndericinin beyan ettiği ağırlık ve hacim. | VGM ve faturadaki ağırlıkla çelişmesi. |
| Navlun ödemesi | Navlunun kalkışta mı (prepaid) varışta mı (collect) ödeneceği. | Incoterms kuralıyla çelişmesi (ör. CIF satışta "collect"). |
| Orijinal sayısı | Düzenlenen orijinal sayısı; bankalar tam set ister. | Bankaya eksik set sunulması. |
| Gemiye yükleme tarihi | Malın gemiye yüklendiği tarih; akreditifte yükleme tarihi olarak kabul edilir. | Akreditifteki son yükleme tarihinden sonra olması. |
Konşimento türleri
Kime düzenlendiğine göre
- Nama yazılı (straight B/L): Alıcı adıyla yazılır ve ciro ile devredilemez. Birçok ülkede orijinal sunulmadan teslim edilemez; bu uygulama ülkeden ülkeye farklıdır.
- Emre yazılı (to order): "To order" veya "to order of [banka]" şeklinde düzenlenir ve ciro ile devredilir. Akreditifli işlemlerde ve mal yolda satılacaksa kullanılır.
- Hamiline: Konşimentoyu elinde tutan malı teslim alır. Kaybolursa risk çok yüksektir; nadiren kullanılır.
Yükleme durumuna göre
- Gemiye yüklendi (shipped on board): Malın belirli bir gemiye yüklendiğini gösterir. Akreditifte bankalar UCP 600 md. 20 gereği yükleme kaydı (on board notation) arar.
- Yüklenmek üzere teslim alındı (received for shipment): Malın taşıyıcıya teslim edildiğini ama henüz gemiye yüklenmediğini gösterir. Gemiye yükleme sonrasında tarihli bir kayıtla "on board" hâline getirilebilir.
Kayıt durumuna göre
- Temiz (clean): Yükün veya ambalajın kusurlu olduğuna dair şerh içermez.
- Şerhli (claused, "dirty"): Örneğin "ambalaj yırtık", "ıslak" gibi kayıtlar içerir. Bankalar kural olarak şerhli konşimentoyu kabul etmez (UCP 600 md. 27).
Düzenleyene göre
- MBL (master B/L): Armatörün düzenlediği konşimento. Çoğunlukla göndericisi forwarder, alıcısı forwarder'ın varıştaki acentesidir.
- HBL (house B/L): Forwarder'ın veya NVOCC'nin kendi müşterisine düzenlediği konşimento. LCL'de aynı konteynerdeki her müşteriye ayrı HBL verilir.
- Kombine / çok modlu taşıma konşimentosu (through B/L, FBL): Birden fazla taşıma modunu kapsayan tek belge. FIATA'nın multimodal konşimentosu (FBL) forwarder'larca yaygın kullanılır.
FCL'de "said to contain" ne demek?
FCL taşımada konteyneri gönderici yükler ve mühürler; taşıyıcı içeriği görmez. Bu yüzden konşimentoda SLAC (shipper's load, stow and count) ve STC (said to contain) kayıtları yer alır. Bu kayıtlar konşimentoyu şerhli yapmaz; ama taşıyıcının içerik ve miktar konusundaki sorumluluğunu sınırlar.
Yük nasıl teslim edilir? Orijinal, telex release, seawaybill
Varışta yükü teslim almak için üç ana yol vardır:
- Orijinal konşimento: Alıcı (veya ciro zincirinin son halkası) orijinal konşimentoyu varıştaki acenteye sunar ve karşılığında ordino (delivery order) alır. Ödeme güvencesi en yüksek yöntemdir; belgeler kurye ile yolculuk ettiği için gecikme riski vardır.
- Telex release (surrender): Orijinaller düzenlenir ama kalkış limanında taşıyıcıya geri teslim edilir. Taşıyıcı varış acentesine "orijinal aramadan teslim et" talimatı verir.
- Seawaybill (deniz yük senedi): Baştan orijinali olmayan, ciro edilemeyen belge düzenlenir. Yük, adı yazılı alıcıya teslim edilir.
Hangisinin uygun olduğu ödeme yöntemine ve malın yolda satılıp satılmayacağına bağlıdır:
Karar tablosu
| Ödeme yöntemi | Mal yolda satılacak mı? | Uygun teslim yöntemi |
|---|---|---|
| Akreditif veya vesaik mukabili | Fark etmez | Orijinal konşimento (genellikle emre yazılı) |
| Herhangi biri | Evet, mal yolda satılacak | Orijinal, emre yazılı konşimento |
| Peşin alındı / güvenilir açık hesap | Hayır | Seawaybill (en hızlı) veya telex release |
Orijinal konşimento gelmeden yük vardıysa
Kısa transit sürelerinde yük, orijinal konşimentodan önce varabilir. Bu durumda taşıyıcı bazen tazmin taahhütnamesi (letter of indemnity, LOI) karşılığında yükü teslim eder. LOI, yanlış kişiye teslim hâlinde taşıyıcının zararını karşılama taahhüdüdür ve genellikle banka garantisiyle istenir. Taşıyıcı için ciddi risk taşıdığından birçok taşıyıcı LOI kabul etmez; bu yüzden belge akışı, sevkiyat planlanırken düşünülmelidir.
En sık yapılan konşimento hataları
- Malın tanımının fatura ve akreditifle birebir uyuşmaması
- Gemiye yükleme tarihinin akreditifteki son yükleme tarihinden sonra olması
- "Freight prepaid / collect" kaydının Incoterms kuralıyla çelişmesi (örneğin CFR satışta "freight collect")
- Alıcı ve ihbar tarafının yanlış ya da eksik yazılması
- Bir orijinalin kaybolması: Kaybolan konşimento için çoğu zaman teminat ve uzun bir süreç gerekir
Kendinizi test edin
- Akreditifli bir ihracatta hangi konşimento türünü istemek gerekir? (Cevap: Akreditif ne istiyorsa o; genellikle bankanın emrine düzenlenmiş, gemiye yüklendi kayıtlı, temiz ve tam set orijinal konşimento.)
- Grup şirketine yapılan ve peşin ödenmiş bir sevkiyatta en hızlı teslim yöntemi hangisidir? (Cevap: Seawaybill. Orijinal belge yolculuğu gerekmez.)
- FCL konşimentosundaki "said to contain" kaydı konşimentoyu şerhli yapar mı? (Cevap: Hayır. Taşıyıcının içeriği görmediğini belirtir; kusur şerhi değildir.)