Neden önemli?
Demuraj ve detention, sevkiyat planı aksadığında ortaya çıkan ve çoğu zaman beklenmedik büyüklüğe ulaşan masraflardır. Gümrükte bekleyen bir yük, eksik bir belge ya da alıcının deposundaki yoğunluk; konteyner başına günlük ücretlerin birikmesine yol açar. Bu ücretlerin mantığını bilmek, hem maliyeti hem de taraflar arasındaki anlaşmazlıkları azaltır.
Üç farklı ücret
Serbest süre (free time): Taşıyıcının (armatörün) konteyneri ücretsiz kullandırdığı gün sayısıdır. Rotaya, limana, konteyner tipine ve müşteriyle yapılan anlaşmaya göre değişir.
Demuraj (demurrage): Konteyner liman veya terminal içinde, serbest süre bittikten sonra beklemeye devam ederse taşıyıcıya ödenen günlük ücrettir. İthalatta sayaç, konteyner gemiden boşaltıldığında başlar ve konteyner terminalden çıkarıldığında durur.
Detention: Konteyner terminal dışına çıkarıldıktan sonra, serbest süre içinde boş olarak geri getirilmezse taşıyıcıya ödenen günlük ücrettir. İthalatta sayaç, konteyner terminalden çıktığında başlar ve boş konteyner taşıyıcının belirlediği depoya iade edildiğinde durur.
Ardiye (storage): Yük veya konteyner terminalde beklediği için terminal işletmecisine ödenen depolama ücretidir. Demurajla aynı dönemde işleyebilir, ama farklı bir kuruma ödenir.
Bazı taşıyıcılar demuraj ve detention için ayrı ayrı değil, birleşik serbest süre (combined D&D) tanır. Bu durumda terminal içindeki ve dışındaki günler toplanarak tek bir serbest süreden düşülür.
Zaman çizelgesi
Aşağıdaki çizelge bir ithalat konteynerinin yolculuğunu gösterir. Çubukların üzerine gelerek hangi aşamada hangi sayacın çalıştığını görebilirsiniz.
Özet tablo
| Ücret | Nerede? | Ne zaman başlar? | Ne zaman durur? | Kime ödenir? |
|---|---|---|---|---|
| Demuraj | Terminal içinde | İthalatta gemiden boşaltma (serbest süre bitince ücretlenir) | Dolu konteyner terminalden çıkınca | Taşıyıcı (armatör) |
| Detention | Terminal dışında | Konteyner terminalden çıkınca (serbest süre bitince ücretlenir) | Boş konteyner iade edilince | Taşıyıcı (armatör) |
| Ardiye | Terminal içinde | Terminalin ücretsiz depolama süresi bitince | Konteyner terminalden çıkınca | Terminal işletmecisi |
Örnek çizelge: terminalde 9 gün, dışarıda 8 gün; demuraj ve detention için 5'er gün serbest süre, ardiye için 3 gün ücretsiz depolama varsayılmıştır. İhracatta sıra tersinedir: boş konteyner alınır (detention), dolu konteyner terminale teslim edilir (demuraj).
Maliyet hesaplayıcı
Serbest süreleri, bekleme günlerini ve kademeli günlük ücretleri kendi teklifinize göre girin. Varsayılan değerler örnektir; gerçek tarifeler taşıyıcıya, limana ve konteyner tipine göre değişir.
Örnek hesap
| Örnek (2 konteyner) | Ücretli gün | Konteyner başına | Toplam |
|---|---|---|---|
| Demuraj (9 gün terminalde, 5 gün serbest) | 4 | 100 USD | 200 USD |
| Detention (8 gün dışarıda, 5 gün serbest) | 3 | 75 USD | 150 USD |
| Toplam | 175 USD | 350 USD |
Örnek kademeli tarife (gerçek tarife değildir): ücretli günlerin 1–5. günleri 25 USD, 6–10. günleri 50 USD, 11. günden itibaren 80 USD / gün / konteyner.
Çoğu taşıyıcı kademeli tarife uygular: Serbest süre bittikten sonraki ilk günler daha düşük, sonraki günler daha yüksek ücretlendirilir. Bu, konteynerin olabildiğince çabuk iade edilmesini teşvik etmek içindir.
Gemi demurajı ile karıştırmayın
Denizcilikte "demuraj" kelimesi bir de kiralık gemiler (charter) için kullanılır. Burada demuraj, geminin limanda yükleme veya boşaltma için anlaşılan süreyi (laytime, staliya) aşması durumunda kiracının armatöre ödediği bedeldir. Süre kısalırsa armatör kiracıya dispeç (despatch) ödeyebilir. Konteyner demurajı ile gemi demurajı aynı kelimeyi kullansa da farklı kavramlardır.
Masrafı azaltmak için
- Gümrük belgelerini gemi varmadan hazırlayın; ön beyan imkânlarını kullanın.
- Serbest süreyi rezervasyon aşamasında pazarlık edin; düzenli yüklerde ek serbest gün talep edin.
- Alıcının deposunda boşaltma kapasitesini önceden planlayın.
- Satış sözleşmesinde ve Incoterms kuralında, varışta oluşacak bu masrafların kime ait olduğunu açıkça yazın.
Kendinizi test edin
- Konteyner gümrükte bekletildiği için terminalden çıkamıyor. Hangi ücretler işler? (Cevap: Serbest süre aşıldıysa demuraj, terminalde beklediği için de ardiye.)
- Konteyner alıcının deposunda 12 gün boşaltılmadan kaldı. Hangi ücret işler? (Cevap: Detention.)
- Birleşik serbest süre 14 gün; konteyner terminalde 6, dışarıda 10 gün kaldı. Kaç gün için ücret ödenir? (Cevap: 6 + 10 = 16 gün; 16 − 14 = 2 gün.)