Navlun teklifi nelerden oluşur?
Bir deniz navlun teklifi genellikle üç katmandan oluşur:
- Temel navlun (ocean freight / basic rate): Konteynerin limandan limana taşınma bedeli.
- Ek ücretler (surcharges): Yakıt, kur, sezon, güvenlik ve çevre düzenlemeleri gibi değişken maliyetleri karşılayan kalemler. Taşıyıcıya göre adları ve hesaplanma yöntemi değişir.
- Yerel masraflar (local charges): Kalkış ve varış limanında alınan terminal elleçleme, belge, mühür ve teslim ücretleri.
Teklifleri karşılaştırırken yalnızca temel navluna değil, toplam maliyete ve teklifin geçerlilik süresine bakılmalıdır.
En sık görülen ek ücretler
| Kısaltma | Açılım | Ne için? |
|---|---|---|
| BAF | Bunker adjustment factor | Gemi yakıtı fiyatındaki değişim |
| LSS | Low sulphur surcharge | Düşük kükürtlü yakıtın ek maliyeti (IMO 2020) |
| EBS | Emergency bunker surcharge | Yakıt fiyatındaki ani artış |
| ETS | Emissions trading surcharge | AB Emisyon Ticaret Sistemi maliyeti |
| CAF | Currency adjustment factor | Kur farkı |
| PSS | Peak season surcharge | Yoğun sezon talebi |
| GRI | General rate increase | Genel navlun artışı (ek ücret değil, fiyat artışıdır) |
| ISPS | International Ship and Port Facility Security | Liman ve gemi güvenliği maliyeti |
| CIC | Container imbalance charge | Boş konteyner dengesizliği maliyeti |
| WRS | War risk surcharge | Savaş veya çatışma bölgesi riski |
Neden bu kadar çok kalem var? Yakıt, kur ve düzenleme maliyetleri sık değiştiği için taşıyıcılar bunları temel navluna gömmek yerine ayrı ve güncellenebilir kalemler olarak gösterir. İki önemli düzenleme örneği:
- IMO 2020: 1 Ocak 2020'den itibaren gemi yakıtındaki kükürt oranı küresel olarak en fazla %0,50 ile sınırlandı. Düşük kükürtlü yakıtın ek maliyeti LSS veya BAF içinde yansıtılır.
- AB ETS: Deniz taşımacılığı 2024'ten itibaren AB Emisyon Ticaret Sistemi'ne dahil edildi. Taşıyıcılar bu maliyeti AB'ye ve AB'den taşımalarda ETS ek ücreti olarak yansıtır.
Yerel masraflar
- OTHC / DTHC: Kalkış ve varış terminalinde elleçleme ücreti.
- Konşimento / belge ücreti (B/L fee, documentation fee): Konşimentonun düzenlenmesi.
- Mühür ücreti (seal fee) ve telex release ücreti.
- Ordino ücreti (delivery order fee): Varışta teslim belgesinin verilmesi.
Hangi kalemi kim öder?
Kalemlerin satıcı ile alıcı arasında nasıl bölüneceğini Incoterms kuralı belirler. Aşağıdaki örnek teklifte tutarları değiştirebilir, kuralı seçerek hangi kalemin satıcıya, hangisinin alıcıya düştüğünü görebilirsiniz. Tutarlar örnektir, gerçek fiyat değildir.
Kurallara göre karşılaştırma
| Kalem | EXW | FCA | FOB | CFR | CIF | DAP | DDP |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ön taşıma (fabrika → liman) | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| İhracat gümrüğü | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| OTHC | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Konşimento ücreti | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| Temel navlun | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| BAF | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| LSS | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| ETS | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| ISPS | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
| DTHC | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Sözleşmeye göre | Sözleşmeye göre | Satıcı | Satıcı |
| Ordino ücreti | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Sözleşmeye göre | Sözleşmeye göre | Satıcı | Satıcı |
| İthalat gümrüğü (müşavirlik) | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı |
| Son taşıma (liman → alıcı) | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı |
| Kargo sigortası | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Alıcı | Satıcı | Satıcı | Satıcı |
Kanonik senaryo (Incoterms konusundaki matrisle aynı). Kargo sigortası yalnızca CIF ve CIP'te satıcı için zorunludur; D grubunda risk satıcıda olduğu için satıcı kendi yararına, diğer kurallarda alıcı kendi yararına yaptırır. İthalat vergileri bu örneğe dahil değildir; DDP'de satıcıya aittir.
Pratikte en çok tartışılan kalemler kalkış ve varış terminal ücretleridir. Örneğin FOB'da kalkış THC'nin satıcıya ait olduğu kabul edilir; ancak bazı limanlarda taşıyıcılar bu ücreti navlunla birlikte alıcıya fatura eder. Bu yüzden satış sözleşmesinde yerel masrafların kime ait olduğu ayrıca yazılmalıdır.
Teklif alırken sorulacak sorular
- Fiyat all-in mi? Hangi ek ücretler dahil, hangileri hariç?
- Teklif ne kadar süre geçerli? Ek ücretler gemi tarihine göre mi, booking tarihine göre mi belirlenir?
- Kalkış ve varıştaki yerel masraflar ne kadar?
- Serbest süre (demuraj ve detention) kaç gün?
- Transit süresi ve aktarma var mı?
Kendinizi test edin
- CFR satışta BAF'ı kim öder? (Cevap: Satıcı. BAF ana taşımanın (navlunun) parçasıdır ve CFR'de navlun satıcıya aittir.)
- GRI bir ek ücret midir? (Cevap: Hayır. GRI, taşıyıcının temel navlunda yaptığı genel fiyat artışıdır.)
- FOB satışta varış THC'yi (DTHC) kim öder? (Cevap: Alıcı. Risk ve masraf gemiye yüklemeyle alıcıya geçer; varış masrafları alıcıya aittir.)