Dış ticaret ve taşımacılığın temel konuları; sade bir dille, interaktif grafikler ve hesaplayıcılarla.
Bu rehberi, lojistik ve dış ticaret bölümlerinde okuyan öğrenciler ve sektöre yeni katılanlar için hazırladım. Konular, Türkiye'deki lojistik ve dış ticaret programlarının ders içeriklerinde öne çıkan başlıklardan seçildi: teslim şekilleri, sevkiyatın tarafları ve belgeleri, konteyner ve taşıma modları, lojistik maliyetleri, ödeme yöntemleri, sorumluluk ve gümrük.
Her konuda önce temel kavramı anlatıyor, ardından sahada en sık karşılaşılan hataları ve pratik ipuçlarını paylaşıyorum. Sayısal bilgiler için kaynak gösteriyor, tipik değerleri ise açıkça 'tipik' olarak belirtiyorum.
Dış ticaretin tarafları ve teslim kuralları.
11 teslim kuralı: risk nerede, masraf nerede el değiştirir?
Satıcı ile alıcı arasında risk, masraf, sigorta ve gümrük sorumluluğunun nerede el değiştirdiğini interaktif bir matrisle gösteren rehber.
İhracatçı, forwarder, NVOCC, armatör, acente, gümrük müşaviri: kim ne yapar, hangi belgeyi verir?
Bir ihracat sevkiyatında yer alan tarafların rolleri, aralarındaki sözleşme ilişkileri ve düzenledikleri belgeler; interaktif taraf haritası.
Konşimento, konteyner ekipmanı, sevkiyat takvimi, yükleme, reefer ve tehlikeli madde.
Makbuz, sözleşme kanıtı ve malı temsil eden belge: konşimento türleri, orijinal, telex release ve seawaybill.
Konşimentonun üç işlevi, MBL–HBL farkı, emre ve nama yazılı konşimento, temiz ve şerhli konşimento, orijinal, telex release ve seawaybill ile teslim; tıklanabilir konşimento örneği ve teslim yöntemi seçici.
20', 40', High Cube, reefer, open top, flat rack: hangi yük hangi konteynere?
En yaygın 10 konteyner tipinin iç ölçüleri, kapı açıklıkları, ağırlık kapasiteleri ve palet yerleşim hesaplayıcısı.
Booking'den boş iadeye: kesim (cut-off) tarihleri, VGM ve 24 saat kuralı.
Bir FCL ihracatının adım adım takvimi: booking, boş konteyner alma, yükleme, VGM ve belge kesimleri, terminale teslim, kalkış, aktarma, varış ve teslim; interaktif sevkiyat adımları.
Ağırlık dağılımı, sabitleme, nem ve CSC plakası: CTU Kodu'nun temel kuralları.
Konteynerde ağırlık merkezi, yük sabitleme (lashing), boşluk doldurma, nem ve yoğuşma, ahşap ambalaj ve CSC plakası; interaktif ağırlık merkezi hesaplayıcısı.
Sıcaklık ayarı, havalandırma, PTI ve hava akışı: ısı kontrollü yüklerde neye dikkat edilir?
Reefer konteynerin çalışma mantığı, donuk ve soğuk yük farkı, set noktası, havalandırma ve nem ayarı, PTI, doğru yükleme ve soğuk zincirin kırıldığı noktalar; interaktif yükleme öncesi kontrol listesi.
9 sınıf, UN numarası, ambalaj grubu ve beyan: tehlikeli yük nasıl taşınır?
Tehlikeli maddelerin 9 sınıfı, UN numarası, ambalaj grupları, IMDG (deniz), ADR (karayolu), RID (demiryolu) ve IATA DGR (hava) kuralları, tehlikeli madde beyanı ve yanlış beyanın sonuçları; interaktif sınıf gezgini.
Araç tipleri ve yükleme metresi.
Tenteli, mega, frigo, jumbo: hangi araç, kaç palet, kaç ton?
Uluslararası karayolu taşımacılığında kullanılan araçların tipik ölçüleri ve kapasiteleri; yükleme metresi (LDM) hesaplayıcısı.
Navlun hesabı, ek ücretler, demuraj ve detention.
Konteyneri tek başına mı doldurmalı, paylaşmalı mı? Ücrete esas ağırlık nasıl bulunur?
FCL ve LCL farkı, W/M, hava kargoda hacimsel ağırlık ve karayolunda ücrete esas ağırlık; hesaplayıcılar ve FCL–LCL başabaş grafiği.
BAF, THC, PSS, LSS, ETS: deniz navlun teklifi kalem kalem nasıl okunur, hangisini kim öder?
Deniz navlun teklifindeki temel navlun ve ek ücretlerin anlamı, yerel masraflar, all-in fiyat ve Incoterms kuralına göre hangi kalemin satıcıya, hangisinin alıcıya düştüğü; interaktif teklif ayrıştırıcı.
Konteyner beklerken hangi sayaç çalışır, kime ödenir?
Konteyner gecikme bedellerinin (demuraj ve detention) ve ardiye ücretinin farkı; zaman çizelgesi ve maliyet hesaplayıcısı.
Ödeme yöntemleri, taşıyıcının sorumluluğu, sigorta ve gümrük.
Peşin, akreditif, vesaik mukabili, mal mukabili: risk kimde?
Beş temel ödeme yönteminin ihracatçı ve ithalatçı açısından risk karşılaştırması; akreditif (L/C) sürecinin adım adım interaktif anlatımı.
Lahey-Visby, CMR, Montreal: taşıyıcı hasarın ne kadarını öder, kargo sigortası neden gerekir?
Taşıyıcıların uluslararası sözleşmelerle sınırlı sorumluluğu, SDR, koli ve kilogram başına limitler, kargo sigortası klozları (A), (B), (C) ve müşterek avarya; interaktif sorumluluk limiti hesaplayıcı.
12 haneli GTİP nasıl okunur, sekiz gümrük rejimi ne işe yarar?
GTİP'in yapısı (Armonize Sistem, Kombine Nomenklatür, ulusal ve istatistik haneler), bağlayıcı tarife bilgisi, Türkiye'deki sekiz gümrük rejimi, gümrük kıymeti ve menşe belgeleri; interaktif GTİP ayrıştırıcı.
Sektörde kullanılan terimler ve kısaltmalar.
B/L'den VGM'ye, demurajdan GTİP'e: sektörde her gün geçen terimler, Türkçe ve İngilizce karşılıklarıyla.
Dış ticaret, deniz, karayolu ve hava taşımacılığı, gümrük, navlun ve ödeme terimlerinin Türkçe–İngilizce açıklamalı sözlüğü; aranabilir ve kategorilere ayrılmış.
Bu rehber eğitim amaçlıdır ve yazarın kişisel görüşlerini yansıtır; KINAY'ın kurumsal görüşü değildir. Sözleşme, gümrük ve finans kararlarında güncel resmî kaynaklara ve uzmanlara başvurun. Incoterms® Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) tescilli markasıdır.