Incoterms nedir?
Incoterms®, Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) yayımladığı teslim kurallarıdır. Satış sözleşmesine "FOB İstanbul Limanı, Incoterms® 2020" gibi bir ifade yazıldığında, taraflar dört soruyu tek kelimeyle cevaplamış olur:
- Risk: Mal yolda hasar görürse ya da kaybolursa zararı kim üstlenir?
- Masraf: Yükleme, navlun, terminal ücretleri ve boşaltma hangi noktaya kadar kimin cebinden çıkar?
- Sigorta: Kargo sigortasını yaptırmak zorunda olan taraf var mı?
- Gümrük: İhracat ve ithalat gümrük işlemlerini kim yapar, vergileri kim öder?
Incoterms'in cevaplamadığı sorular da vardır: Malın mülkiyetinin ne zaman geçeceği, ödemenin nasıl yapılacağı, satış fiyatı ve sözleşmeye aykırılığın sonuçları. Bunlar satış sözleşmesinin diğer maddelerinde düzenlenir.
Kural kural: yükün yolculuğu
Bir kural seçin. Her yuvarlak, yükün satıcının tesisinden alıcının tesisine giden yolculuğundaki bir aşamadır ve üç bilgiyi birlikte gösterir:
- İç daire (masraf): O aşamanın masrafını kim öder? Bakır satıcı, mavi alıcı.
- İç halka (malın sorumluluğu): Mal o aşamada hasar görürse ya da kaybolursa zarar kimindir? Kırmızı çizgi, riskin satıcıdan alıcıya geçtiği noktadır.
- Dış halka (sigorta): Kalın, renkli halka satıcının sözleşmeden doğan sigorta yükümlülüğünü gösterir; yalnızca CIF ve CIP'te vardır. İnce gri halka ise sigortanın zorunlu olmadığını gösterir; bu aşamalarda riski taşıyan tarafın kendi çıkarı için sigorta yaptırması önerilir.
Yuvarlakların üzerine gelerek her aşamanın ayrıntısını görebilirsiniz.
E Tesiste hazır
F Ana taşıma alıcıda
C Ana taşıma satıcıda, risk çıkışta
D Varışa kadar satıcıda
Yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılır.
Free Carrier
Taşıyıcıya Masrafsız
Satıcı malı, ihracat gümrüğünü yaparak, alıcının belirlediği taşıyıcıya belirlenen yerde teslim eder.
- Risk devri
- Taşıyıcıya teslimde
- Masraf devri
- Teslim yerinde
- Sigorta yükümlülüğü
- Zorunlu değil
- Gümrük
- İhracat: Satıcı · İthalat: Alıcı
Risk: Teslim yeri satıcının tesisiyse mal alıcının aracına yüklendiğinde; başka bir yerse satıcının aracında, boşaltmaya hazır hâlde taşıyıcıya sunulduğunda.
Masraf: Teslim yerine kadar satıcı, sonrası alıcı. Bu matriste teslim yeri çıkış terminali olarak gösterilmiştir.
Dikkat: Konteyner taşımalarında FOB yerine önerilen kuraldır. 2020 sürümüyle taraflar anlaşırsa, satıcıya 'gemiye yüklendi' kayıtlı konşimento verilmesi sağlanabilir (akreditifli işlemlerde önemli).
Matris: 11 kural tek bakışta
Aynı bilgiyi tüm kurallar için yan yana görmek isterseniz aşağıdaki matrisi kullanın. Hücreler masrafı kimin ödediğini gösterir: S satıcı, A alıcı. Kırmızı çizgi riskin geçtiği noktadır. Bir kurala tıkladığınızda yukarıdaki yuvarlaklar o kurala geçer.
| Kural | 1Tesiste yükleme | 2İhracat gümrüğü | 3Ön taşıma | 4Çıkışta yükleme | 5Ana taşıma | 6Varışta boşaltma | 7İthalat gümrüğü | 8Son taşıma | 9Tesiste boşaltma | Sigorta |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tüm taşıma modları | ||||||||||
| EXW İşyerinde Teslim | A | A | A | A | A | A | A | A | A | Zorunlu değil |
| FCA Taşıyıcıya Masrafsız | S | S | S | A | A | A | A | A | A | Zorunlu değil |
| CPT Taşıma Ödenmiş Olarak | S | S | S | S | S | S | A | S | A | Zorunlu değil |
| CIP Taşıma ve Sigorta Ödenmiş Olarak | S | S | S | S | S | S | A | S | A | Satıcı · ICC (A) |
| DAP Belirlenen Yerde Teslim | S | S | S | S | S | S | A | S | A | Zorunlu değil |
| DPU Belirlenen Yerde Boşaltılmış Olarak Teslim | S | S | S | S | S | S | A | S | S | Zorunlu değil |
| DDP Gümrük Vergileri Ödenmiş Olarak Teslim | S | S | S | S | S | S | S | S | A | Zorunlu değil |
| Deniz ve iç su yolu | ||||||||||
| FAS Gemi Doğrultusunda Masrafsız | S | S | S | A | A | A | A | A | A | Zorunlu değil |
| FOB Gemide Masrafsız Teslim | S | S | S | S | A | A | A | A | A | Zorunlu değil |
| CFR Masraflar ve Navlun | S | S | S | S | S | D | A | A | A | Zorunlu değil |
| CIF Masraflar, Sigorta ve Navlun | S | S | S | S | S | D | A | A | A | Satıcı · ICC (C) |
Kanonik senaryo: satıcı tesisi → ön taşıma → çıkış terminali → ana taşıma → varış terminali → ithalat gümrüğü → son taşıma → alıcı tesisi. FCA, CPT ve CIP'te teslim yeri çıkış terminali; C ve D grubu kurallarda belirlenen varış yeri alıcının bulunduğu yer kabul edilmiştir. Incoterms® Uluslararası Ticaret Odası'nın (ICC) tescilli markasıdır; kuralların resmî metni ICC yayınıdır.
Bir kurala tıklayın; yukarıdaki yuvarlaklar o kurala geçer.
Matristeki iki önemli ayrıntı:
- C grubu kurallarda (CPT, CIP, CFR, CIF) masraf ve risk farklı yerlerde el değiştirir. Satıcı navlunu varışa kadar öder, ama risk yükleme noktasında alıcıya geçer. Öğrencilerin en sık karıştırdığı konu budur.
- CPT ile DAP'ın masraf satırları aynıdır. Fark yalnızca risktedir: CPT'de yolculuk riski alıcıda, DAP'ta satıcıdadır.
Dört grup
E grubu (EXW): Satıcının yükümlülüğü en azdır. Mal satıcının tesisinde hazır edilir; yükleme bile alıcıya aittir.
F grubu (FCA, FAS, FOB): Ana taşımayı alıcı ayarlar ve öder. Satıcı malı, alıcının seçtiği taşıyıcıya teslim eder.
C grubu (CPT, CIP, CFR, CIF): Ana taşımayı satıcı ayarlar ve öder, ancak risk yükleme noktasında geçer. Bu kurallar "varış" kuralı değil, yükleme kurallarıdır.
D grubu (DAP, DPU, DDP): Satıcı malı varış ülkesine kadar getirir ve yol boyunca riski taşır.
Taşıma moduna göre ayrım
Kuralların yedisi tüm taşıma modlarında kullanılabilir: EXW, FCA, CPT, CIP, DAP, DPU, DDP. Dördü yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı içindir: FAS, FOB, CFR, CIF.
Sahada sık yapılan bir hata, konteyner taşımalarında FOB ve CIF kullanmaktır. Konteyner, gemiye yüklenmeden günler önce terminale teslim edilir; FOB'da ise risk ancak mal gemiye yüklendiğinde geçer. Terminalde geçen bu süre boyunca satıcı, kontrol edemediği bir alanda risk taşır. Bu nedenle konteyner yüklerinde FOB yerine FCA, CFR yerine CPT, CIF yerine CIP önerilir.
Sigorta: sadece iki kuralda zorunlu
Satıcının sigorta yaptırma zorunluluğu yalnızca CIF ve CIP'te vardır. Diğer kurallarda sigorta zorunlu değildir; ancak riski taşıyan tarafın kendini korumak için sigorta yaptırması akıllıca olur.
- CIF: Asgari teminat Enstitü Kargo Klozları (C). Yalnızca sayılan büyük riskleri (yangın, batma, karaya oturma gibi) kapsar.
- CIP: 2020 sürümüyle asgari teminat Enstitü Kargo Klozları (A) oldu. "Tüm riskler" teminatıdır; istisnalar dışında her türlü hasarı kapsar.
- Her ikisinde de sigorta bedeli en az fatura değerinin %110'u olmalıdır.
2020 sürümünde neler değişti?
- DAT kaldırıldı, DPU geldi. Teslim yeri artık terminal olmak zorunda değil; satıcının malı boşaltabileceği herhangi bir yer olabilir.
- CIP'te sigorta teminatı yükseldi: (C) klozlarından (A) klozlarına.
- FCA'da "gemiye yüklendi" kayıtlı konşimento: Taraflar anlaşırsa alıcı, taşıyıcıya satıcı adına bu belgeyi düzenlemesi talimatını verir. Akreditifli işlemlerde bankalar çoğu zaman bu belgeyi ister.
- Kendi aracıyla taşıma: FCA, DAP ve DPU'da taraflar, üçüncü bir taşıyıcı tutmak yerine kendi araçlarıyla taşıma yapabilir.
- Güvenlik yükümlülükleri ve masrafların her kuralda tek listede gösterilmesi gibi düzenlemeler eklendi.
Hangi kuralı seçmeliyim?
Doğru kural; taşıma modu, tarafların gümrük işlemlerini yapabilme kapasitesi ve taşımayı kimin daha iyi fiyata ayarlayabildiği ile belirlenir. Aşağıdaki üç soru, olası kuralları daraltmanıza yardım eder.
Karar tablosu
| Ana taşımayı kim ayarlar ve öder? | Risk nerede geçmeli? | Konvansiyonel deniz yükü | Konteyner veya diğer modlar |
|---|---|---|---|
| Alıcı | Çıkış ülkesinde | FAS (geminin yanında) · FOB (gemide) | FCA · EXW (satıcı yükleme ve ihracat gümrüğü yapmayacaksa) |
| Satıcı | Çıkış ülkesinde | CFR · CIF (satıcı sigorta da yaptıracaksa) | CPT · CIP (satıcı sigorta da yaptıracaksa) |
| Satıcı | Varış yerinde | DAP (alıcı boşaltır) · DPU (satıcı boşaltır) · DDP (satıcı ithalat gümrüğünü de yapar) | |
Sözleşmeye nasıl yazılır?
Kural, kuralın kısaltması + belirlenen yer + Incoterms® 2020 biçiminde yazılmalıdır. Yer ne kadar kesin olursa, uyuşmazlık riski o kadar azalır.
- Doğru: FCA [satıcının deposunun tam adresi], Gebze, Kocaeli, Türkiye, Incoterms® 2020
- Eksik: FCA Türkiye
Kuralın sürümü yazılmazsa taraflar farklı sürümleri esas alabilir. 2010 kuralları hâlâ kullanılabilir, ancak hangi sürümün geçerli olduğu mutlaka belirtilmelidir.
Kendinizi test edin
- Bir ihracatçı, konteyner yükünü Mersin'den Rotterdam'a gönderiyor ve navlunu kendisi ödemek istiyor. Risk ise yükleme noktasında alıcıya geçsin istiyor. Hangi kuralı önerirsiniz? (Cevap: CPT veya sigorta da üstlenecekse CIP.)
- CIF'te mal okyanusta hasar gördü. Zararı kim üstlenir? (Cevap: Risk gemiye yüklemede alıcıya geçtiği için alıcı. Satıcının yaptırdığı sigorta poliçesi alıcı lehinedir.)
- Hangi kuralda boşaltma satıcıya aittir? (Cevap: DPU.)