Neden önemli?
Konteynerin içinde ne olduğunu çoğu zaman yalnızca yükleyen bilir. Yanlış yüklenmiş bir konteyner yalnızca kendi yükünü değil; çekiciyi, gemideki istifi ve diğer yükleri de tehlikeye atar. Denizde dalgalar, karayolunda frenler ve virajlar yüke her yönden kuvvet uygular. Konteynere yükleme kuralları, bu kuvvetlere dayanacak bir yükleme yapmayı amaçlar.
Bu alandaki temel başvuru kaynağı, IMO, ILO ve UNECE'nin ortak yayımladığı CTU Kodu'dur (Code of Practice for Packing of Cargo Transport Units, 2014).
Ağırlık dağılımı
Yükün ağırlık merkezi, konteynerin boyuna ortasına yakın olmalıdır. CTU Kodu'nda yer alan kurallar:
- ±%5 kuralı: Genel olarak yükün ağırlık merkezinin konteyner ortasından sapması, konteyner uzunluğunun %5'ini aşmamalıdır. Sapma, ilgili boyutun ortasından ölçülür: 20' konteynerde (dış uzunluk yaklaşık 6,06 m) yaklaşık ±30 cm, 40' konteynerde (yaklaşık 12,19 m) yaklaşık ±60 cm.
- ±%10: Özel durumlarda %10'a kadar sapma kabul edilebilir.
- 60/40 pratik kuralı: Yük ağırlığının %60'ından fazlası konteynerin uzunluğunun yarısında toplanmamalıdır.
Ağırlık merkezi kaymış bir konteyner, kaldırılırken eğilir; karayolunda çekicinin dingil yük sınırını aşabilir. Aşağıdaki hesaplayıcıda yük bloklarının ağırlığını ve konumunu girerek ağırlık merkezini görebilirsiniz.
Örnek hesap
Örnek: 40' konteyner (iç uzunluk 12,03 m). Blok A 8 t, 0–4 m arasında (merkezi 2 m); blok B 6 t, 4–9 m arasında (merkezi 6,5 m). Ağırlık merkezi = (8 × 2 + 6 × 6,5) ÷ 14 ≈ 3,93 m; konteyner ortası 6,02 m; sapma ≈ 2,09 m, yani uzunluğun yaklaşık %17'si. Sınırın çok dışında: yük ortaya doğru yeniden dağıtılmalı.
Hesaplayıcı eğitim amaçlıdır; konumu kapı tarafındaki iç duvardan, blok ortasına kadar ölçün. Gerçek yüklemelerde CTU Kodu'nun ilgili eklerini ve taşıyıcının talimatlarını esas alın.
Diğer temel kurallar
- Azami yükü aşmayın: CSC plakasındaki azami brüt ağırlık ve taşıyıcının izin verdiği yük sınırı birlikte gözetilmelidir. Karayolu ağırlık sınırları çoğu zaman daha kısıtlayıcıdır.
- Noktasal yük: Ağır makineler küçük bir alana bastığında konteyner tabanının taşıma kapasitesini aşabilir. Bu durumda yük, kalas veya kızaklarla daha geniş bir alana yayılmalıdır.
- Ağır alta, hafif üste: Ağır kolileri alta, hafifleri üste yükleyin; sıvıları katıların üzerine koymayın.
- Boşluk bırakmayın: Yük arasındaki boşluklar şişirilebilir hava yastığı, kalas, palet gibi malzemelerle (dunnage) doldurulmalıdır.
- Sabitleme (lashing): Kayabilecek yükler, konteynerin bağlama noktalarına kayış veya zincirle sabitlenmelidir.
- Kapı tarafı: Kapı açıldığında yükün düşmemesi için kapı tarafı ayrıca desteklenmelidir.
Nem ve yoğuşma
Gündüz ısınan konteynerdeki nemli hava, soğuyunca tavanda yoğuşur ve yükün üzerine damlar. Sektörde buna container rain denir. Riski azaltmak için:
- Kuru ambalaj ve kuru palet kullanın.
- Yağmurda yükleme yapmayın; ıslak yükü konteynere koymayın.
- Uzun ve iklim değiştiren rotalarda nem alıcı (desiccant) kullanın.
Ahşap ambalaj: ISPM 15
Ahşap palet, sandık ve kalaslar, bitki zararlılarını taşıyabileceği için birçok ülke ISPM 15 standardına uygun işlem görmüş ve damgalanmış ahşap ambalaj ister. Damgasız ahşap ambalaj varış ülkesinde reddedilebilir veya imha edilebilir.
CSC plakası ve mühür
- CSC plakası: Konteynerin Güvenli Konteynerler Uluslararası Sözleşmesi'ne (CSC) göre onaylandığını gösterir. Üzerinde azami brüt ağırlık, izin verilen istif yükü ve muayene bilgileri bulunur.
- Mühür: Yükleme bitince kapıya takılır ve numarası konşimentoya yazılır. Varışta mühür numarası kontrol edilir; farklı veya kırık mühür, hasar ve kayıp iddialarında önemli bir kanıttır.
Kendinizi test edin
- 40' konteynere tek bir 18 tonluk makine yükleniyor. Makineyi nereye yerleştirmek gerekir? (Cevap: Ağırlık merkezi konteynerin ortasına gelecek şekilde, yükü tabana yayan kızaklar üzerinde ve sabitlenmiş olarak.)
- Konteynerin yarısında yükün %70'i toplanmış. Sorun var mı? (Cevap: Evet. 60/40 pratik kuralı aşılmış; ağırlık merkezi büyük olasılıkla ±%5 sınırının dışındadır.)
- Varışta mühür numarası konşimentodakinden farklı. Ne yapılmalı? (Cevap: Konteyner açılmadan durum tutanağa geçirilmeli, taşıyıcı ve sigortacı bilgilendirilmeli, gerekirse eksper çağrılmalıdır.)