Karayolu neden önemli?
Türkiye'nin Avrupa, Orta Doğu ve Orta Asya ile ticaretinde karayolu, kapıdan kapıya hizmet verebilen en esnek taşıma modudur. Deniz ve havayolu taşımalarında bile yük, limana ya da havalimanına çoğunlukla karayoluyla gelir ve oradan karayoluyla gider.
İki temel hizmet tipi vardır:
- Komple (FTL, full truck load): Aracın tamamı tek bir gönderici için kullanılır.
- Parsiyel (LTL, less than truck load / groupage): Birden fazla göndericinin yükü aynı araçta birleştirilir. Fiyat, yükün kapladığı alan veya ağırlık üzerinden belirlenir.
Araç tipleri
Aşağıdaki ölçüler tipik değerlerdir. Araç üreticisine, dorse modeline ve taşıyıcıya göre değişir. Kesin ölçü ve kapasite, yükleme öncesinde taşıyıcıdan teyit edilmelidir.
| Araç | İç uzunluk | İç genişlik | İç yükseklik | Hacim (m³) | Euro palet | Standart palet | Yük kapasitesi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Tenteli semi-treyler (standart tır) | 13,60 m | 2,45 m | 2,70 m | ≈ 90 | 33 | 26 | ≈ 24 t |
| Mega treyler | 13,60 m | 2,45 m | 3 m | ≈ 100 | 33 | 26 | ≈ 24 t |
| Frigorifik (soğutmalı) treyler | 13,40 m | 2,46 m | 2,60 m | ≈ 85 | 33 | 26 | ≈ 22 t |
| Jumbo (römorklu kamyon) | 15,40 m | 2,45 m | 3 m | ≈ 110–120 | 36–38 | 28 | ≈ 22 t |
| Kamyon (solo) | 7,20 m | 2,45 m | 2,60 m | ≈ 45 | 18 | 14 | ≈ 10–15 t |
| Kamyonet / panelvan (3,5 t) | 4,30 m | 1,75 m | 1,90 m | ≈ 14 | 4–5 | — | ≈ 1–1,5 t |
| Konteyner taşıyıcı şasi | — | — | — | Konteynere göre | — | — | Konteynere göre |
| Lowbed (alçak taban) | — | — | — | — | — | — | Modele göre |
| Tanker / silobas | — | — | — | Modele göre | — | — | Modele göre |
Tipik değerler; araç üreticisine, dorse modeline ve taşıyıcıya göre değişir. Avrupa ve Türkiye'de uluslararası karayolu taşımacılığında yaygın kullanılan ölçülerdir. Yük kapasitesi, aracın toplam ağırlık sınırı ve dingil yüklerine bağlıdır.
Tenteli semi-treyler (standart tır)
Uluslararası karayolunun temel aracı. Yandan, arkadan ve üstten yükleme yapılabilir; komple (FTL) ve parsiyel (LTL) yüklerde kullanılır.
Mega treyler
Alçaltılmış şasi sayesinde yaklaşık 3 m iç yükseklik sunar. Otomotiv parçaları, beyaz eşya gibi hacimli yüklerde tercih edilir.
Frigorifik (soğutmalı) treyler
Isı kontrollü taşıma. Gıda, ilaç ve çiçek gibi yükler; sıcaklık kaydı (termograf) tutulur.
Jumbo (römorklu kamyon)
Kamyon kasası ve römork olmak üzere iki ayrı bölmeden oluşur (yaklaşık 2 × 7,7 m). En yüksek hacim; hafif ve hacimli yüklerde avantajlıdır.
Kamyon (solo)
Şehir içi ve bölgesel dağıtım, kısmi yükler. Kasa uzunluğu ve kapasite araç sınıfına göre geniş aralıkta değişir.
Kamyonet / panelvan (3,5 t)
Acil ve küçük gönderiler, ekspres teslimatlar. Ehliyet ve sürüş kuralları açısından en esnek araç. Palet sayısı, tekerlek davlumbazları arasındaki genişliğe göre değişir.
Konteyner taşıyıcı şasi
Deniz konteynerini limandan alıcıya veya satıcıdan limana taşır. 20', 40' ve 45' konteynerlere uygun modelleri vardır.
Lowbed (alçak taban)
İş makinesi, trafo, türbin parçası gibi yüksek ve ağır yükler. Gabari dışı yüklerde özel izin ve güzergâh planlaması gerekir.
Tanker / silobas
Dökme sıvı (akaryakıt, kimyasal, gıda) veya dökme toz (çimento, un) taşımacılığı. Tehlikeli madde taşımasında ADR kuralları uygulanır.
Yükleme metresi (LDM) nedir?
Parsiyel karayolu taşımacılığında yükün kapladığı taban alanı önemlidir, çünkü üstüne başka yük konamayan bir palet, aracın o bölümünü tamamen kullanır. Bu alan yükleme metresi (LDM) ile ölçülür.
1 LDM, standart bir treylerin tam genişliğinde (yaklaşık 2,40 m) 1 metrelik uzunluğa karşılık gelir. Hesap şöyledir:
LDM = (uzunluk × genişlik) ÷ 2,4 (ölçüler metre cinsinden)
- Bir Euro palet (1,20 × 0,80 m): 0,96 ÷ 2,4 = 0,4 LDM
- Bir standart palet (1,20 × 1,00 m): 1,20 ÷ 2,4 = 0,5 LDM
- 13,6 m'lik bir treyler: 13,6 LDM
Taşıyıcılar fiyatlandırmada LDM'yi ağırlığa da çevirir. Yaygın uygulamada 1 LDM 1.650–1.850 kg arasında bir ağırlığa karşılık sayılır. Bu katsayı taşıyıcıya göre değişir ve teklifte belirtilir.
Örnek hesaplar
| Örnek | LDM | Ücrete esas ağırlık (1 LDM = 1.750 kg) |
|---|---|---|
| 10 Euro palet, istiflenemez | 4,0 | 7.000 kg |
| 10 Euro palet, istiflenebilir (2 kat) | 2,0 | 3.500 kg |
| 12 standart palet, istiflenemez | 6,0 | 10.500 kg |
LDM = (uzunluk × genişlik) ÷ 2,4. 1 LDM'nin ağırlık karşılığı taşıyıcıya göre değişir; örnekte 1.750 kg kullanılmıştır. Gerçek ağırlık daha yüksekse ücret gerçek ağırlık üzerinden alınır.
İstiflenebilir mi?
Yük istiflenebiliyorsa (üstüne başka palet konabiliyorsa) LDM yarıya inebilir; bu da maliyeti ciddi şekilde düşürür. Bu nedenle rezervasyon sırasında istiflenme bilgisi mutlaka verilmelidir. İstiflenemez (non-stackable) yükler, kapladıkları taban alanının tamamı üzerinden fiyatlandırılır.
Kendinizi test edin
- 10 adet Euro palet kaç LDM eder? (Cevap: 10 × 0,4 = 4 LDM.)
- 2,9 m yüksekliğinde hafif ama hacimli kolilerden oluşan bir yük için hangi araç uygundur? (Cevap: Mega treyler veya jumbo.)
- Parsiyel taşımada yükünüzün istiflenebilir olması neden önemlidir? (Cevap: Kapladığı taban alanı ve dolayısıyla ücretlendirilen LDM azalır.)