GTİP nedir?
Gümrükte her eşya bir kodla tanımlanır. Bu kod; gümrük vergisini, KDV ve diğer vergileri, ithalat ve ihracat kısıtlamalarını, istatistikleri ve tercihli tarifeleri belirler. Türkiye'de bu kodun adı GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu)'dur ve 12 hanedir.
GTİP'in temeli, Dünya Gümrük Örgütü'nün (WCO) Armonize Sistemi (HS)'dir. HS'nin ilk 6 hanesi dünyada ortak olduğu için, aynı ürün Türkiye'de, Almanya'da ve Çin'de ilk 6 hanede aynı kodla tanımlanır.
12 hane nasıl okunur?
Ticaret Bakanlığı'nın tanımına göre:
- 1–6. haneler: Dünya Gümrük Örgütü'ne üye tüm ülkelerce kullanılan Armonize Sistem. İlk 2 hane fasıl (chapter), ilk 4 hane pozisyon (heading), ilk 6 hane alt pozisyondur (subheading).
- 7–8. haneler: AB ülkelerinin kullandığı Kombine Nomenklatür (KN). Gümrük Birliği nedeniyle Türkiye de bu yapıyı kullanır.
- 9–10. haneler: Türkiye'deki farklı vergi uygulamaları nedeniyle açılan ulusal pozisyonlar.
- 11–12. haneler: İstatistik kodları.
Aşağıdaki araca bir GTİP yazın veya Bakanlığın örneğini inceleyin; kod katman katman ayrışır.
Örnek kod, Ticaret Bakanlığı'nın tarife sayfasındaki örnektir (5407.61.90.90.11). Armonize Sistem düzeyindeki açıklamalar özet çeviridir; resmî metin Türk Gümrük Tarife Cetveli'ndedir. 9–12. hanelerin anlamı tarife cetvelinde yer alır.
Tablo görünümü
| Haneler | Düzey | Kaynak | Örnek |
|---|---|---|---|
| 1–2 | Fasıl | HS | 54 · 54 — Sentetik veya suni filamentler; sentetik veya suni dokumaya elverişli maddelerden şeritler ve benzerleri |
| 3–4 | Pozisyon | HS | 5407 · 5407 — Sentetik filament ipliklerinden dokunmuş mensucat |
| 5–6 | Alt pozisyon | HS | 540761 · 5407.61 — Ağırlık itibarıyla %85 veya daha fazla tekstüre edilmemiş poliester filamentleri içerenler |
| 7–8 | Kombine Nomenklatür | AB KN | 54076190 |
| 9–10 | Ulusal alt pozisyon | Türkiye | 5407619090 |
| 11–12 | İstatistik kodu | Türkiye | 540761909011 |
GTİP nasıl belirlenir?
Doğru GTİP; ürünün ne olduğuna, neyden yapıldığına, nasıl çalıştığına ve nerede kullanıldığına bakılarak, tarife cetvelindeki fasıl ve pozisyon notları ile Armonize Sistem'in genel yorum kuralları kullanılarak belirlenir. Benzer görünen iki ürün çok farklı vergilere tabi olabilir.
Tereddüt hâlinde Ticaret Bakanlığı'ndan bağlayıcı tarife bilgisi (BTB) alınabilir. BTB, belirli bir eşyanın sınıflandırması hakkında gümrük idaresini bağlayan yazılı karardır.
Yanlış GTİP'in sonuçları: Eksik ödenen vergiler ve cezalar, izin veya lisans gerektiren eşyada yaptırım, tercihli tarifeden yararlanamama ve ihracatta alıcının ülkesinde sorun.
Gümrük rejimleri
Gümrük Kanunu'na göre eşya, gümrükte sekiz rejimden birine tabi tutulur:
Temel
Serbest dolaşıma giriş
Yabancı eşyanın vergileri ödenerek ve ticaret politikası önlemleri uygulanarak Türk eşyası statüsü kazanması. Klasik ithalat.
Temel
İhracat
Türk eşyasının Türkiye Gümrük Bölgesi dışına çıkarılması.
Temel
Transit
Eşyanın vergileri ödenmeden, gümrük gözetimi altında bir noktadan diğerine taşınması (ör. bir ülkeden diğerine Türkiye üzerinden). NCTS ile yürütülür.
Ekonomik etkili
Gümrük antrepo
Yabancı eşyanın vergileri ödenmeden antrepoda bekletilmesi; vergi, eşya serbest dolaşıma girdiğinde ödenir.
Ekonomik etkili
Dahilde işleme
İhraç edilecek ürünlerde kullanılan ithal girdilerin vergisiz ithali; belirli sürede ihracat taahhüdü.
Ekonomik etkili
Gümrük kontrolü altında işleme
Eşyanın, daha düşük vergiye tabi bir ürüne dönüştürülerek serbest dolaşıma sokulması.
Ekonomik etkili
Geçici ithalat
Fuar, numune, mesleki ekipman gibi eşyanın vergilerden tamamen veya kısmen muaf olarak geçici süreyle getirilip yeniden ihraç edilmesi; ATA karnesi kullanılabilir.
Ekonomik etkili
Hariçte işleme
Türk eşyasının işlenmek veya onarılmak üzere geçici olarak ihraç edilip, işlem sonucu ürünün vergi avantajıyla geri getirilmesi.
Gümrük rejimine tabi tutulma dışında eşyaya uygulanabilecek diğer "gümrükçe onaylanmış işlem veya kullanımlar" şunlardır: serbest bölgeye girme, Türkiye Gümrük Bölgesi dışına yeniden ihraç, imha ve gümrüğe terk.
Gümrük kıymeti
İthalatta gümrük vergisi çoğunlukla eşyanın gümrük kıymeti üzerinden hesaplanır. Gümrük kıymeti, Dünya Ticaret Örgütü'nün kıymet anlaşmasına dayanır ve temel olarak eşyanın işlem değerine (fiilen ödenen veya ödenecek fiyat), Türkiye gümrük sınırına kadar olan navlun ve sigorta gibi belirli unsurlar eklenerek bulunur. Bu yüzden Incoterms kuralı, gümrük kıymetinin hesaplanmasını da etkiler.
Menşe ve dolaşım belgeleri
- A.TR dolaşım belgesi: Türkiye–AB Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu gösterir. Menşe belgesi değildir.
- EUR.1 / EUR-MED: Serbest ticaret anlaşmalarında ve Gümrük Birliği dışında kalan ürünlerde (ör. tarım ürünleri) tercihli tarifeden yararlanmak için kullanılan menşe belgeleri.
- Menşe şahadetnamesi: Eşyanın hangi ülkede üretildiğini gösteren genel menşe belgesi; tercihli vergi sağlamaz ama birçok ülke ve akreditif ister.
Yetkilendirilmiş Yükümlü (AEO)
Gümrük mevzuatına uyum, mali yeterlilik ve güvenlik kriterlerini sağlayan firmalar Yetkilendirilmiş Yükümlü Sertifikası (AEO) alabilir. Bu statü daha az fiziki kontrol, basitleştirilmiş usuller ve bazı ülkelerle karşılıklı tanınma gibi kolaylıklar sağlar.
Kendinizi test edin
- GTİP'in hangi haneleri tüm dünyada ortaktır? (Cevap: İlk 6 hane, yani Armonize Sistem.)
- Yurt dışından getirdiği kumaşı işleyip gömlek olarak ihraç edecek bir firma hangi rejimi kullanabilir? (Cevap: Dahilde işleme rejimi.)
- Almanya'ya ihraç edilen bir sanayi ürünü için hangi belge düzenlenir? (Cevap: Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünlerinde A.TR dolaşım belgesi.)